4721 SAYILI TÜRK
MEDENİ KANUNU'NUN VAKIFLAR İLE İLGİLİ MADDELERİ
TÜRK MEDENİ KANUNU
Kanun No: 4721 Kabul Tarihi: 22.11.2001
Yayımlandığı R.G.: 8.12.2001-24607
Birinci Kitap - Birinci
Kısım
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
VAKIFLAR
A. Kuruluşu
I.Tanımı
Madde 101 - Vakıflar,
gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli
bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal
topluluklarıdır. Bir malvarlığının bütünü veya
gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği anlaşılan her
türlü geliri veya ekonomik değeri olan haklar vakfedilebilir.
Vakıflarda üyelik olmaz.
Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasanın
temel ilkelerine, hukuka, ahlâka, millî birliğe ve millî menfaatlere
aykırı veya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını
desteklemek amacıyla vakıf kurulamaz.
II. Kuruluş şekli
Madde 102 - Vakıf kurma
iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla
açıklanır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan
sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır.
Resmî senetle vakıf kurma işleminin temsilci
aracılığıyla yapılması, temsil yetkisinin
noterlikçe düzenlenmiş bir belgeyle verilmiş olmasına ve bu
belgede vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların
belirlenmiş bulunmasına bağlıdır.
Mahkemeye başvurma, resmî senet düzenlenmiş ise vakfeden tarafından;
vakıf ölüme bağlı tasarrufa dayanıyorsa ilgililerin veya
vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar
Genel Müdürlüğünce re`sen yapılır.
Başvurulan mahkeme, mal ve hakların korunması için
gerekli önlemleri re`sen alır.
III. Temyiz ve iptal
Madde 103 - Mahkemenin
verdiği karar, tebliğ tarihinden başlayarak bir ay içinde,
başvuran veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından temyiz
edilebilir.
Vakıflar Genel Müdürlüğü veya ilgililer, vakfın
kurulmasını engelleyen sebeplerin varlığı hâlinde
iptal davası açabilirler.
IV. Tescil ve ilân
Madde 104 - Tesciline karar
verilen vakıf, vakfın yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan
sicile tescil edilir; ayrıca Vakıflar Genel Müdürlüğünde tutulan
merkezî sicile kaydolunur.
Tescil kararı, başka bir mahkemece verilmiş ise,
ilgili belgelerle birlikte tescil için vakfın yerleşim yeri
mahkemesine gönderilir.
Yerleşim yeri mahkemesinin yapacağı bildirim
üzerine Vakıflar Genel Müdürlüğünce merkezî sicile kaydolunan
vakıf Resmî Gazete ile ilân olunur.
Tescil ve ilân tüzük hükümlerine göre
yapılır.
V. Mal ve hakların
kazanılması ve sorumluluk
Madde 105 - Özgülenen
malların mülkiyeti ile haklar, tüzel kişiliğin
kazanılmasıyla vakfa geçer.
Tescile karar veren mahkeme, vakfedilen taşınmazın
vakıf tüzel kişiliği adına tescil edilmesini tapu idaresine
bildirir.
Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın miras
bırakanın borçlarından sorumluluğu, özgülenen mal ve
haklarla sınırlıdır.
B. Vakıf senedi
I. İçeriği
Madde 106 - Vakıf
senedinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar,
vakfın örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri gösterilir.
II. Noksanlıklar
Madde 107 - Vakıf senedinde
vakfın amacı ile bu amaca özgülenen mal ve haklar yeterince
belirlenmiş ise, diğer noksanlıklar vakfın tüzel
kişilik kazanması için yapılan başvurunun reddini
gerektirmez.
Bu tür noksanlıklar, tescil kararı verilmeden önce
mahkemece tamamlattırılabileceği gibi; kuruluştan sonra da
denetim makamının başvurusu üzerine, olanak varsa vakfedenin
görüşü alınarak vakfın yerleşim yeri mahkemesince
tamamlattırılır.
Tescili istenen vakfa ölüme bağlı tasarrufla özgülenen
mal ve haklar amacın gerçekleşmesine yeterli değilse;
vakfeden aksine bir irade açıklamasında bulunmuş olmadıkça
bu mal ve haklar, denetim makamının görüşü alınarak
hâkim tarafından benzer amaçlı bir vakfa özgülenir.
C. Mirasçıların ve
alacaklıların dava hakkı
Madde 108 - Vakfedenin
mirasçıları ile alacaklılarının,
bağışlamaya ve ölüme bağlı tasarruflara ilişkin
hükümler uyarınca dava hakları saklıdır.
D. Vakfın örgütü
I. Genel olarak
Madde 109 - Vakfın bir
yönetim organının bulunması zorunludur. Vakfeden, vakıf
senedinde gerekli gördüğü başka organları da gösterebilir.
II.
Çalıştırılanlara ve işçilere yardım
vakfı
Madde 110 -
Çalıştırılanlara ve işçilere yardım
vakıflarının yöneticileri, yararlananlara, vakfın örgütü,
işleyişi ve malî durumu hakkında gerekli bilgiyi vermekle
yükümlüdürler.
Vakfa ödenti veren çalıştırılanlar ve
işçiler en az yapmış oldukları ödeme oranında yönetime
katılırlar ve temsilcilerini olabildiğince kendi
aralarından seçerler.
Vakfın malvarlığının
çalıştırılanların ve işçilerin yapacakları
ödemelerle sağlanacak bölümünün işverene karşı vakfın
bir alacağından ibaret olması, ancak bu alacak için yeterli
güvence sağlanmış olmasına bağlıdır.
Yararlananların, vakfın edimlerinin yerine
getirilmesini dava yoluyla isteyebilmeleri, ödenti vermiş olmalarına
veya vakfı düzenleyen hükümlerin kendilerine bu hakkı
tanımış bulunmasına bağlıdır.
Çalıştırılanlara ve işçilere
yardım vakıflarında yararlananların yönetime
katılmaları ve vakıftan yararlanma koşulları ile
ilgili hükümlerde yapılacak değişiklikler, vakıf senedine
göre buna yetkili organın istemi üzerine, denetim makamının
yazılı görüşü alındıktan sonra yerleşim yeri mahkemesince
karara bağlanır.
E. Denetim
Madde 111 -
Vakıfların, vakıf senedindeki hükümleri yerine getirip
getirmedikleri, vakıf mallarını amaca uygun biçimde yönetip
yönetmedikleri ve vakıf gelirlerini amaca uygun olarak harcayıp
harcamadıkları Vakıflar Genel Müdürlüğünce ve üst
kuruluşlarınca denetlenir. Vakıfların üst
kuruluşlarınca denetimi özel kanun hükümlerine tabidir.
Denetimin nasıl yapılacağı, sonuçları
ve bu Kanuna göre kurulmuş olsun veya olmasın bütün
vakıfların Vakıflar Genel Müdürlüğüne ödeyecekleri denetim
giderlerine katılma payı, vakfın safî gelirinin yüzde
beşini geçmemek üzere tüzükle belirlenir.
F. Yönetimin, amacın ve
malların değiştirilmesi
I. Yönetimin
değiştirilmesi
Madde 112 - Haklı sebepler
varsa mahkeme, vakfın yönetim organı veya denetim makamının
istemi üzerine diğerinin yazılı görüşünü aldıktan
sonra vakfın örgütünü, yönetimini ve işleyişini
değiştirebilir.
Mahkeme, denetim makamının başvurusu üzerine,
tüzükte gösterilen sebeplerle duruşma yaparak yöneticileri görevden
alabilir ve vakıf senedinde başka bir hüküm yoksa yenisini seçebilir.
II. Amacın ve
malların değiştirilmesi
Madde 113 - Durum ve
koşullardaki değişmeler yüzünden vakıf senedinde
yazılı amaca bağlı kalınması vakfedenin arzusuna
açıkça uymayacak hâle gelmiş ise mahkeme, vakfın yönetim
organı veya denetim makamının başvurusu üzerine
diğerinin yazılı görüşünü aldıktan sonra vakfın
amacını değiştirebilir.
Amacın gerçekleşmesini önemli ölçüde güçleştiren
veya engelleyen koşulların ve yükümlülüklerin
kaldırılmasında veya değiştirilmesinde de aynı
hüküm uygulanır.
Amaca özgülenen mal ve hakların daha yararlı
olanları ile değiştirilmesini veya paraya çevrilmesini
haklı kılan sebepler varsa mahkeme, vakfın yönetim organı
veya denetim makamının başvurusu üzerine diğerinin yazılı
görüşünü aldıktan sonra gerekli değişikliğe izin
verebilir.
G. Yıllık rapor
Madde 114 - Yönetim organı
her takvim yılının ilk üç ayı içinde vakfın bir önceki
yıla ait malvarlığı durumunu ve
çalışmalarını bir rapor hâlinde denetim makamına
bildirir ve durumun uygun araçlarla yayımlanmasını sağlar.
H. Faaliyetten geçici
alıkoyma
Madde 115 - İçişleri
Bakanlığı, Anayasada öngörülen hâllerde ve belirlenen usullere
uygun olarak, denetim makamının da görüşünü almak suretiyle
mahkemece bir karar verilinceye kadar vakfı geçici olarak faaliyetten
alıkoyabilir ve derhâl mahkemeye başvurur. Hâkim başvuruyu
gecikmeksizin karara bağlar.
İ. Vakfın sona
ermesi
Madde 116 - Amacın
gerçekleşmesi olanaksız hâle geldiği ve
değiştirilmesine de olanak bulunmadığı takdirde, vakıf
kendiliğinden sona erer ve mahkeme kararıyla sicilden silinir.
Yasak amaç güttüğü veya yasak faaliyetlerde bulunduğu
sonradan anlaşılan veya amacı sonradan yasaklanan vakfın
amacının değiştirilmesine olanak bulunmazsa; vakıf,
denetim makamının ya da Cumhuriyet savcısının
başvurusu üzerine duruşma yapılarak
dağıtılır.
J. Diğer hükümler
Madde 117 -
Vakıfların malları üzerinde zilyetlik yoluyla kazanma hükümleri
uygulanmaz.
Derneklerin uluslararası faaliyette bulunmalarına ve
üst kuruluş kurmalarına ilişkin hükümler kıyas yoluyla
vakıflar hakkında da uygulanır.
Kamuya yararlı veya özel kanunlarla kurulan vakıflar
hakkındaki özel hükümler saklıdır.